Gelibolu Bilgi Bankası

Kullanıcı Kodu:

 

Şifre:

old.geltag.com

Gelibolu'dan Haberler

Çanakkale Savaşları

Çanakkale Şehitleri

Gelibolu Bilgi Bankası

Gelibolu Rehberi

Gelibolu Kronolojisi

Gelibolu Fotoğraf Albümü

Makaleler / Yorumlar

Gelibolu Forum


İletişim

Konu Başlıkları


Bilgi bankası tam haritası

sitemize eklenen her yeni bilgiden anında haberdar olmak için adresinizi ekleyiniz:

e-mail adresiniz:



Dr. Gülgün YAZICI - Gelibolu Mevlevîhanesi ve Gelibolu’da Mevlevîlik



Dr. Gülgun YAZICI
Dr. Gülgun YAZICI

 

 

 

ÖNSÖZ

Mevlevîlik, büyük düşünür, mutasavvıf ve şair Hz. Mevlânâ’nın fikirleri doğrultusunda Anadolu topraklarında şekillenen ve Türk toplumunu derinden etkileyen bir tarikattir. Hz. Mevlânâ’nın düşüncelerinin şiirle, musikiyle, sanatla yoğrularak neşv ü nema bulduğu (geliştiği) Mevlevîhaneler ise geniş Osmanlı coğrafyasının her köşesinde yüzyıllardır Türk kültürünün en önemli merkezleri olmuşlardır.

Bu merkezler arasında Gelibolu Mevlevîhanesi, âsitâne kabul edilen Mevlevî dergâhları içinde geniş arazisi ve haşmetli semahanesiyle, yetiştirdiği âlim, şair, hattat ve musikişinaslarla kültür tarihimizde müstesna bir yere sahiptir.

Gelibolu Mevlevîhanesi ve Gelibolu’da Mevlevîlik isimli bu çalışma, Türk-İslam Medeniyetine ait bu mirasın kuruluşunu, kurulduğu andan başlayarak tekkelerin kapanmasına kadarki süreçte geçirdiği tarihî gelişimi, binasıyla, şeyhleriyle, dervişleriyle, geride kalan izleriyle kültürümüze hizmet ve katkılarını anlatmaktadır. Böylece üstlendiği kültürel misyon çerçevesinde dünden bugüne, bütün yönleriyle bir tekkenin - tasavvufun günlük hayatla yoğrularak yaşandığı bir kurumun - portresini çizmektedir.

Gelibolu’da bir Mevlevîhane bulunduğunu ilk kez 1997 senesinde eşim Mesut Yazıcı ile birlikte Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nde göreve başlamak üzere Çanakkale’ye geldiğimizde duymuştuk. 1999 yılında Gelibolu’nun fetih yıldönümü dolayısıyla Türk Kadınlar Derneği tarafından düzenlenen Avrupa’ya İlk Adım Uluslar arası Sempozyumu’na katılmak için Gelibolu’ya geçtiğimizde bu önemli yapıyı da ziyaret edebileceğimizi umuyorduk, ancak Gelibolu’daki bütün tarihi eserleri sempozyum katılımcıları ile topluca gezme imkanı bulduğumuz halde restorasyon çalışmalarının başlaması dolayısıyla Mevlevîhane’yi görememiştik. Nihayet bir araştırma inceleme gezisi dolayısıyla 2002 yılında yeniden Gelibolu’ya gittik ve restorasyon bitmemiş olmakla birlikte ilk kez o yıl Mevlevîhanenin bahçesine, semahane binasına girip fotoğraflarını çekebildik.

Gelibolu, tarihte çok önemli bir kültür merkezi olmasına rağmen yine de burada böylesine gösterişli ve böylesine sağlam kalabilmiş bir dergâhla karşılaşmak bizi şaşırtmıştı. Gelibolu’daki tarihi eserlerle ilgili olarak yaptığımız araştırmalar neticesinde görmüştük ki neredeyse tamamı hem tabiatın hem de bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde insan eliyle verilen zararın etkilerine maruz kalmıştı. Gelibolu Mevlevîhanesi ise bu tahribattan payını almakla birlikte yine de semahanesi ile dimdik ayaktaydı ve bunda şüphesiz askeri alan içinde bulunmasının payı büyüktü. Gelibolu’nun stratejik önemi ve Osmanlı sultanlarının Mevlevîliğe ilgisi ise Gelibolu’daki Mevlevî dergâhının ihtişamını açıklıyordu.

Daha sonraki 7 yıl boyunca defalarca Gelibolu’ya ve Mevlevîhane’ye gittik, geldik, her gittiğimizde mutlaka Mevlevîhaneye uğruyor, restorasyon çalışmalarındaki gelişmeleri gözlüyor, bazen de bu vesileyle yeni bilgiler elde ediyorduk. Bu gidiş gelişler esnasında restorasyonun da bir türlü bitmek bilmemesiyle Mevlevîhane için bir şeyler yapmamız, bu önemli eseri herkese duyurmak ve tanıtmak için harekete geçmemiz gerektiğini düşündük.

Böylece kitabımızın ilk tohumu atıldı; Mevlevîhaneyi tanıtabilmemiz için önce bizim tanımamız gerekiyordu, araştırmalarımız sonucunda bu dergâh hakkında Sayın Dr. Barihüda Tanrıkorur’un İslam Ansiklopedisi’nde yayımlanan “Gelibolu Mevlevîhanesi” maddesi dışında derli toplu bilgi veren bir kaynak bulamadık. Ayrıca Mevlevîlik konulu genel eserlerde kısaca bahsi geçiyordu. Biz de şevk ve gayretle Mevlevîhane’yle ilgili çalışmalarımıza başladık, ilk ulaştığımız bilgileri seminer ve konferanslarla, sempozyumlarda sunduğumuz tebliğlerle, makalelerle paylaştık, küçük ama ihlaslı ve gayretli adımlarla ilerleyerek Mevlevîhane’yle ilgili olabilecek eski yeni bütün kaynaklar, biyografik eserler, arşiv belgeleri, yazma eserler vs. her türlü ipucunu değerlendirdik. Ulaştığımız her bilgi yeni bir başlık oluşturdu. Kaynaklarda dağınık şekilde bulunan bilgilerin bir araya getirilerek incelenmesiyle de bu kitap ortaya çıktı.

Gelibolu Mevlevîhanesi ve Gelibolu’da Mevlevîlik isimli kitabımız, bir giriş ve dokuz bölümden oluşuyor. Kitabımızın birinci bölümünde genel bir panorama çizmeye çalıştık; eldeki yazılı kaynaklar ve fotoğraflardan hareketle Mevlevîhanenin geçmişteki durumunu tespit ederek şimdiki durumu hakkında bilgi verdik.

İkinci bölümde Mevlevîhane’nin kuruluşunu, kurucu şeyhi Ağazâde Mehmed Dede’nin hayatıyla birlikte kaynakların elverdiği ölçüde aydınlatmaya çalıştık.

Üçüncü bölümü, Mevlevîhane’nin şeyhlerine ayırdık. Bu bölümde Mevlevîhanenin tahminî kuruluş yılı 1620’den tekke ve zaviyelerin kapatıldığı 1925 yılına kadarki 300 yıllık süre zarfında Ağazâde Mehmed Dede’yle birlikte posta oturan toplam 18 şeyhin isimlerini tespit ettik. Bunlardan biyografik kaynaklarda ve tezkirelerde kendilerinden bahsedilen Sâbir Pârsâ, Siyâhî Mustafa Dede, Rahmetullah Dede, Hüseyin Dede Efendi bin Mustafa Dede, Hüseyin Azmî Dede, Mehmed Hüsameddin Dede, Mustafa Dâniş Dede ve Mehmed Burhaneddin Dede’yi, kendileriyle ilgili bütün bilgi ve belgeleri değerlendirerek tanıttık. Özellikle aynı zamanda birer şair olan Ağazâde Mehmed Dede ve Hüseyin Azmî Dede’nin kaynaklarda dağınık bir şekilde yer alan şiirlerini bir araya getirdik.

Dördüncü ve beşinci bölümleri, Mevlevîhane’ye intisab edenlere ayırıp gerek yazılı kaynaklar gerekse hâmuşândan (Susmuşlar anlamındaki bu kelime, Mevlevîlik geleneğinde kabristan yerine kullanılır.) geriye kalan mezar taşlarındaki bilgileri değerlendirmek suretiyle yolu Mevlevîhane’den geçenleri tespit etmeye çalıştık.

Altıncı bölümde Mevlevîhane’nin kurulduğu andan itibaren geçirdiği onarım faaliyetlerini, yedinci bölümde ise 300 yıl yaşamasını ve hizmetlerini devam ettirmesini sağlayan gelir kaynaklarını anlattık. Dergâhın onarımı, gelir kaynakları ve giderleri konusunda pek çok arşiv belgesi tespit etmiş olmamıza rağmen bunlarla ilgili değerlendirmeler kitabın hacmini çok artıracağı için bu bölümleri kısa tuttuk. Bu belgelerin değerlendirmesini ise ayrı bir çalışmaya bıraktık.

Sekizinci bölümde, Gelibolu Mevlevîhanesi’nin, faaliyet gösterdiği yıllarda sosyal ve siyasal gelişmelerden nasıl etkilendiğini ve siyasî otoriteyle ilişkilerini inceledik.

Dokuzuncu bölümde, bir kültür-sanat merkezi olarak Mevlevîhane’nin işlevi ve bu kültür merkezinden yetişen şiir, musiki, hat gibi sanatlarda şöhret kazanmış sanatkârlara yer verdik. Bunlar arasında aynı zamanda Mevlevîhanenin şeyhleri olan sanatkârlar, ilgili bölümde tanıtıldığı için burada yeniden anmadık; Neşâtî Dede, Ahmed Celaleddin Dede, Ali Ziya Dede, Neyzen Aziz Dede’yi ise haklarındaki bütün kaynakları değerlendirerek tanıtmaya çalıştık.

“Sonuç”ta bütün bu bölümlerde vardığımız hükümleri özetleyerek “Ekler” bölümünde çalışmaya ışık tutan arşiv belgelerini tam metin olarak verdik, “Kaynaklar” bölümünde araştırmamız esnasında yararlandığımız kaynakları sıraladık. Çalışmamız yer, şahıs, eser adlarını içeren genel dizin ile son bulmaktadır.

Bu kitabın ortaya çıkmasını öncelikle Anadolu’nun kültür iklimine bir güneş gibi doğup 800 yıldır bu iklimi aydınlatan Hz. Mevlânâ’ya ve onun ışığını Gelibolu’da yayan Ağazâde, Sâbir Pârsâ, Hüseyin Azmî Dede ve Ahmed Celaleddin Dede’ye borçluyuz; ruhları şad olsun.

Kitabın yazılma sürecinde ise daima yanıbaşımda olup beni, bu konuda çalışmaya yönlendiren, Mevlevîhane’nin en güzel görüntülerini bu kitap için hazırlayan eşim Mesut YAZICI’ya, çok uzakta olmasına rağmen önerileriyle çalışmama gönülden destek veren can dostum Dr. Cangüzel Güner Zülfikar'a teşekkürü bir borç biliyorum

Dr. Gülgûn ERİŞEN YAZICI
Çanakkale- 2009



Bağlantılı diğer konular:
  ● Gelibolu Mevlevihanesi
  ● Gülgun YAZICI (Dr.)





  Yazdır Resimsiz Yazdır Sık kullanılanlara ekle Tavsiye et Facebook'da paylaş

Kaynak(lar): Dr. Gülgûn ERİŞEN YAZICI
Tarih ve sayaçlar: 28 Mart 2010 - 28 Mart 2010 - 8.705 - 8.887 - 19 - 0
Bu sayfanın tam adresi: http://www.geltag.com/databank.asp?text_id=1302
 

www.geltag.com - tüm hakları saklıdır © 2007 digital intelligence - mesut top